Ίσως νιώθεις ότι το μυαλό σου δεν σταματά ποτέ. Ότι σκέφτεσαι διαρκώς τι μπορεί να πάει στραβά, ότι ανησυχείς ακόμη και όταν «δεν υπάρχει λόγος» ή ότι δυσκολεύεσαι να χαλαρώσεις πραγματικά.
Μπορεί να κουράζεσαι πιο εύκολα, να έχεις ένταση στο σώμα, να δυσκολεύεσαι να συγκεντρωθείς ή να αισθάνεσαι συνεχώς ότι πρέπει να είσαι σε επιφυλακή.
Αυτό μπορεί να είναι άγχος.
Το άγχος είναι ένα φυσικό μέρος της ανθρώπινης ζωής. Είναι ο τρόπος με τον οποίο ο οργανισμός μας προετοιμάζεται να αντιμετωπίσει μια πιθανή απειλή, μια δυσκολία ή μια απαιτητική κατάσταση. Σε ορισμένες περιπτώσεις, μάλιστα, μπορεί να είναι χρήσιμο, καθώς μας κινητοποιεί και μας βοηθά να ανταποκριθούμε.
Το πρόβλημα δεν είναι ότι αισθανόμαστε άγχος.
Το πρόβλημα μπορεί να ξεκινήσει όταν το άγχος γίνεται **πολύ έντονο, πολύ συχνό ή δυσανάλογο σε σχέση με αυτό που συμβαίνει**, και αρχίζει να επηρεάζει την καθημερινότητά μας.
Πώς αναγνωρίζουμε τα συμπτώματα άγχους;
Το άγχος δεν εμφανίζεται με τον ίδιο τρόπο σε όλους. Μπορεί να εκφράζεται μέσα από τις σκέψεις, το σώμα, τα συναισθήματα αλλά και τη συμπεριφορά μας.
Στις σκέψεις
Μπορεί να παρατηρείς:
συνεχή ανησυχία,
υπερανάλυση καταστάσεων,
σκέψεις που επαναλαμβάνονται ξανά και ξανά,
φόβο για το μέλλον,
δυσκολία να πάρεις αποφάσεις,
την ανάγκη να έχεις συνεχώς τον έλεγχο,
σκέψεις του τύπου «κι αν συμβεί κάτι κακό;».
Το μυαλό προσπαθεί συχνά να προβλέψει και να ελέγξει κάθε πιθανό σενάριο, σαν να πιστεύει ότι αν σκεφτεί αρκετά, θα μπορέσει να προστατευτεί από οτιδήποτε απρόβλεπτο.
Στο σώμα
Το άγχος μπορεί να εκδηλωθεί και σωματικά:
ταχυκαρδία,
ένταση στους μυς,
σφίξιμο στο στήθος ή στο στομάχι,
εφίδρωση,
τρέμουλο,
πονοκέφαλο,
γαστρεντερικές ενοχλήσεις,
δυσκολία στην αναπνοή,
κόπωση,
δυσκολία στον ύπνο.
Το σώμα βρίσκεται σε κατάσταση ετοιμότητας, ακόμη κι όταν αντικειμενικά δεν υπάρχει άμεσος κίνδυνος.
Στο συναίσθημα
Μπορεί να αισθάνεσαι:
φόβο,
ανησυχία,
εκνευρισμό,
ανυπομονησία,
εσωτερική ένταση,
ανασφάλεια,
αίσθηση ότι «κάτι κακό θα συμβεί».
Μερικές φορές, το άγχος δεν γίνεται εύκολα αντιληπτό ως φόβος. Μπορεί να εμφανίζεται περισσότερο ως νευρικότητα, εξάντληση ή μια διαρκής αίσθηση ότι «δεν μπορώ να ηρεμήσω».
Πότε το άγχος αρχίζει να μας περιορίζει;
Όλοι αγχωνόμαστε. Το άγχος από μόνο του δεν σημαίνει απαραίτητα ότι υπάρχει κάποιο πρόβλημα.
Αξίζει όμως να δώσουμε περισσότερη προσοχή όταν:
η ανησυχία καταλαμβάνει μεγάλο μέρος της ημέρας,
δυσκολεύεσαι να σταματήσεις τις αγχωτικές σκέψεις,
αποφεύγεις καταστάσεις επειδή φοβάσαι πώς θα νιώσεις,
επηρεάζεται ο ύπνος ή η ξεκούρασή σου,
δυσκολεύεσαι να συγκεντρωθείς,
επηρεάζονται οι σχέσεις ή η εργασία σου,
νιώθεις ότι χρειάζεται να ελέγχεις συνεχώς τα πράγματα για να αισθανθείς ασφαλής,
αισθάνεσαι ότι το άγχος καθορίζει όλο και περισσότερο τις επιλογές σου.
Σε αυτές τις περιπτώσεις, δεν χρειάζεται να περιμένεις μέχρι το άγχος να γίνει «ανυπόφορο» για να ζητήσεις βοήθεια.
Γιατί αγχωνόμαστε;
Το άγχος μπορεί να έχει πολλές διαφορετικές αιτίες και συχνά δεν υπάρχει μία μόνο απάντηση.
Μπορεί να σχετίζεται με μια δύσκολη περίοδο ζωής, αλλαγές, εργασιακή πίεση, σχέσεις, οικονομικές ή οικογενειακές δυσκολίες, σημαντικές αποφάσεις ή προηγούμενες δύσκολες εμπειρίες.
Μπορεί επίσης να συνδέεται με τον τρόπο που έχουμε μάθει να αντιμετωπίζουμε τον εαυτό μας και τις απαιτήσεις της ζωής.
Για παράδειγμα, η ανάγκη να είμαστε συνεχώς τέλειοι, ο φόβος της αποτυχίας, η έντονη αυτοκριτική ή η πεποίθηση ότι «πρέπει να τα καταφέρνω μόνος/η μου» μπορούν να δημιουργούν μια διαρκή εσωτερική πίεση.
Γι’ αυτό είναι σημαντικό να μην αντιμετωπίζουμε το άγχος μόνο ως ένα σύμπτωμα που πρέπει να εξαφανιστεί.
Το άγχος έχει κάτι να μας δείξει.
Το ερώτημα είναι: τι προσπαθεί να μας πει;
Πώς μπορούμε να το διαχειριστούμε;
Η διαχείριση του άγχους δεν σημαίνει ότι δεν θα ξανααγχωθούμε ποτέ. Στόχος είναι να μπορούμε να αναγνωρίζουμε τι συμβαίνει, να κατανοούμε τα μοτίβα που το ενισχύουν και να αποκτούμε πιο λειτουργικούς τρόπους αντιμετώπισης.
Παρατήρησε τι συμβαίνει
Πότε εμφανίζεται το άγχος; Τι έχει προηγηθεί; Ποια σκέψη το συνοδεύει; Τι αισθάνεσαι στο σώμα σου;
Η αναγνώριση είναι το πρώτο βήμα.
Αμφισβήτησε τις αγχωτικές σκέψεις
Δεν είναι κάθε σκέψη γεγονός.
Όταν εμφανίζεται ένα «κι αν…», μπορείς να αναρωτηθείς:
«Υπάρχουν στοιχεία που επιβεβαιώνουν αυτή τη σκέψη;»
«Υπάρχει κάποια άλλη πιθανή εξήγηση;»
«Τι θα έλεγα σε έναν άνθρωπο που αγαπώ αν είχε την ίδια σκέψη;»
Δώσε χώρο στο σώμα να χαλαρώσει
Η ήρεμη αναπνοή, η σωματική άσκηση, η κίνηση και μια σταθερή καθημερινή ρουτίνα μπορούν να βοηθήσουν στη μείωση της έντασης και στην καλύτερη σύνδεση με το σώμα.
Βάλε όρια στην υπερανάλυση
Δεν χρειάζεται κάθε πρόβλημα να λυθεί τη στιγμή που εμφανίζεται.
Μερικές φορές το πιο βοηθητικό πράγμα που μπορούμε να πούμε στον εαυτό μας είναι:
«Αυτό μπορώ να το σκεφτώ αύριο. Αυτή τη στιγμή χρειάζομαι ξεκούραση.»
Μίλησε γι’ αυτό
Το να μοιραζόμαστε όσα μας δυσκολεύουν με έναν άνθρωπο που εμπιστευόμαστε μπορεί να μειώσει την αίσθηση ότι πρέπει να τα αντιμετωπίσουμε όλα μόνοι μας.
Και όταν το άγχος επιμένει ή επηρεάζει σημαντικά τη ζωή μας, η υποστήριξη από έναν ειδικό ψυχικής υγείας μπορεί να βοηθήσει να κατανοήσουμε βαθύτερα τι συμβαίνει.
Η θεραπεία ως χώρος κατανόησης και αλλαγής
Στις συνεδρίες δεν χρειάζεται να έρθεις έχοντας όλες τις απαντήσεις.
Μπορούμε να εξερευνήσουμε μαζί:
τι πυροδοτεί το άγχος σου,
ποιες σκέψεις και πεποιθήσεις το συντηρούν,
πώς εκφράζεται στο σώμα και στη συμπεριφορά σου,
ποιες καταστάσεις αποφεύγεις και γιατί,
τι ανάγκες μπορεί να βρίσκονται πίσω από την ένταση,
και ποιους πιο λειτουργικούς τρόπους μπορείς να αναπτύξεις για να το αντιμετωπίζεις.
Η θεραπευτική διαδικασία δεν αφορά το να γίνεις ένας άνθρωπος που «δεν αγχώνεται ποτέ».
Αφορά το να μπορείς να ακούς τον εαυτό σου χωρίς να φοβάσαι κάθε συναίσθημα, να αντιμετωπίζεις τις δυσκολίες χωρίς να αισθάνεσαι ότι καταρρέεις και να αποκτήσεις μεγαλύτερη εμπιστοσύνη στις δικές σου δυνατότητες.
Δεν είσαι το άγχος σου
Το ότι αγχώνεσαι δεν σημαίνει ότι είσαι αδύναμος/η.
Δεν σημαίνει ότι είσαι υπερβολικός/ή.
Και δεν σημαίνει ότι θα αισθάνεσαι έτσι για πάντα.
Το άγχος είναι μια εμπειρία που μπορεί να γίνει κατανοητή και να αντιμετωπιστεί. Με χρόνο, κατάλληλη υποστήριξη και προσωπική δουλειά, μπορείς να μάθεις να αναγνωρίζεις τα σημάδια του, να κατανοείς τι το ενεργοποιεί και να μην του επιτρέπεις να καθορίζει τη ζωή σου.
Αν νιώθεις ότι το άγχος σε ελέγχει περισσότερο απ’ όσο θα ήθελες, ίσως είναι η στιγμή να σταματήσεις για λίγο και να ακούσεις τι προσπαθεί να σου πει.
Μερικές φορές, η αλλαγή ξεκινά απλώς από την απόφαση να μην το αντιμετωπίζεις πια μόνος/η σου.
