Όταν σταματάς να διορθώνεις τον εαυτό σου και αρχίζεις να τον παρατηρείς
Πόσες φορές μέσα σε μία ημέρα αντιδρούμε χωρίς πραγματικά να έχουμε προλάβει να καταλάβουμε τι μας συνέβη; Κάποιος λέει κάτι, ενοχλούμαστε, κλεινόμαστε, απαντάμε απότομα ή απομακρυνόμαστε. Και αργότερα, όταν όλα έχουν ηρεμήσει, μπορεί να αναρωτηθούμε: «Γιατί αντέδρασα έτσι;»
Η αυτοπαρατήρηση ξεκινά ακριβώς εκεί. Όχι από την ανάγκη να βρούμε ποιος φταίει ή να διορθώσουμε αμέσως τη συμπεριφορά μας, αλλά από την επιθυμία να καταλάβουμε τι συνέβη μέσα μας. Να δώσουμε λίγο χρόνο στον εαυτό μας, ώστε να αναγνωρίσουμε τι αισθανθήκαμε, τι σκεφτήκαμε και τι ήταν αυτό που μας επηρέασε.
Αυτοπαρατήρηση δεν σημαίνει κριτική
Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο σημείο. Το να παρατηρώ τον εαυτό μου δεν σημαίνει να ψάχνω διαρκώς τι κάνω λάθος ούτε να κρίνω αυστηρά κάθε μου αντίδραση. Δεν σημαίνει να λέω «είμαι πάλι ανασφαλής», «πάλι φοβάμαι» ή «πάλι τα χαλάω». Σημαίνει να μπορώ να σταθώ απέναντι σε αυτό που νιώθω με περισσότερη κατανόηση και να αναγνωρίσω: «Αυτή τη στιγμή νιώθω ανασφάλεια», «αυτή η κατάσταση με φόβισε» ή «κάτι μέσα μου ενεργοποιήθηκε».
Η εξάσκηση στην επίγνωση της παρούσας στιγμής μπορεί να μας βοηθήσει να αναγνωρίζουμε καλύτερα τις σκέψεις και τα συναισθήματά μας. Περισσότερες πληροφορίες για αυτή την πρακτική μπορείς να βρεις στον οδηγό του NHS για το mindfulness.
Η διαφορά είναι μεγάλη. Όταν χαρακτηρίζουμε τον εαυτό μας, συχνά εγκλωβιζόμαστε στην κριτική και στην ανάγκη να αλλάξουμε γρήγορα αυτό που μας ενοχλεί. Όταν, αντίθετα, παρατηρούμε αυτό που συμβαίνει χωρίς να βιαζόμαστε να το κρίνουμε, δημιουργούμε έναν μικρό χώρο ανάμεσα σε εμάς και την αντίδρασή μας. Και μέσα σε αυτόν τον χώρο μπορούμε σταδιακά να αρχίσουμε να βλέπουμε τον εαυτό μας πιο καθαρά.
Τι συμβαίνει λίγο πριν αντιδράσω;
Μία από τις πιο χρήσιμες ερωτήσεις που μπορούμε να κάνουμε στον εαυτό μας είναι: «Τι συνέβη μέσα μου λίγο πριν κάνω αυτό που έκανα;» Ίσως υπήρξε ένας φόβος, μια σκέψη ή η αίσθηση ότι κάποιος δεν μας υπολογίζει. Ίσως νιώσαμε την ανάγκη να προστατευτούμε ή να απομακρυνθούμε από μια κατάσταση που μας δυσκόλεψε. Μερικές φορές, μάλιστα, μπορεί να ενεργοποιείται μια παλιά εμπειρία, χωρίς να το αντιλαμβανόμαστε αμέσως.
Δεν χρειάζεται να βρούμε την απάντηση με την πρώτη ούτε να εξηγήσουμε κάθε μας αντίδραση. Το πρώτο βήμα είναι να μάθουμε να αναγνωρίζουμε τη στιγμή: τι συνέβη, τι αισθανθήκαμε και πώς οδηγηθήκαμε σε μια συγκεκριμένη συμπεριφορά. Όσο περισσότερο εξοικειωνόμαστε με αυτή τη διαδικασία, τόσο περισσότερες ευκαιρίες έχουμε να κατανοήσουμε τα μοτίβα που επαναλαμβάνονται στη ζωή μας.
Οι μικρές παρατηρήσεις δημιουργούν μεγάλη επίγνωση
Η αυτοπαρατήρηση δεν χρειάζεται να είναι μια δύσκολη ή περίπλοκη διαδικασία. Μπορεί να ξεκινήσει με λίγα λεπτά στο τέλος της ημέρας και με μία απλή ερώτηση: «Ποια στιγμή σήμερα με επηρέασε περισσότερο και γιατί;» Μπορούμε επίσης να αναρωτηθούμε: «Πότε ένιωσα ότι δεν ήμουν πραγματικά ο εαυτός μου;» ή «Τι χρειάστηκα σήμερα και δεν το εξέφρασα;»
Μικρές ερωτήσεις, που όμως μπορούν να δημιουργήσουν μεγάλο χώρο για παρατήρηση. Δεν χρειάζεται να απαντήσουμε τέλεια ούτε να καταλήξουμε σε κάποιο συμπέρασμα κάθε φορά. Αρκεί να δώσουμε στον εαυτό μας την ευκαιρία να σταθεί για λίγο σε όσα έζησε, αντί να περάσει βιαστικά στην επόμενη υποχρέωση.
Αυτός είναι και ο λόγος που δημιουργήθηκαν οι Κάρτες Αυτοπαρατήρησης: όχι για να δώσουν έτοιμες απαντήσεις, αλλά για να δημιουργήσουν μια αφορμή. Μια στάση μέσα στην καθημερινότητα, μια ερώτηση που ίσως δεν είχαμε σκεφτεί να κάνουμε και μια διαφορετική ματιά σε όσα συμβαίνουν μέσα μας. Γιατί κάποιες φορές δεν χρειαζόμαστε κάποιον να μας πει τι συμβαίνει μέσα μας. Χρειαζόμαστε τον κατάλληλο χώρο και τον χρόνο για να μπορέσουμε να το δούμε εμείς.
Μια ερώτηση για σήμερα
Ποια αντίδρασή μου επαναλαμβάνεται περισσότερο και τι μπορεί να υπάρχει πίσω από αυτήν;
Μην προσπαθήσεις να την αλλάξεις αμέσως και μην πιέσεις τον εαυτό σου να βρει μια οριστική απάντηση. Σήμερα, απλώς παρατήρησέ την. Δες πότε εμφανίζεται, τι αισθάνεσαι εκείνη τη στιγμή και τι μπορεί να χρειάζεσαι.
Γιατί η αυτοπαρατήρηση δεν ξεκινά όταν έχουμε όλες τις απαντήσεις. Ξεκινά όταν είμαστε πρόθυμοι να κοιτάξουμε τον εαυτό μας με λίγη περισσότερη περιέργεια και λίγη λιγότερη κριτική.
